суббота, 26 января 2019 г.

Унда, ер аҫтында, төрлө ауаздар ишетелде...




2009 йылдың 16 майы, шәмбе көнө - башҡорт мосолмандарының беренсе тапҡыр күмәкләшеп Һөйәнтөҙгә барған көнө. 

Ҡуйы урман аша ун ете саҡрым юлды йәйәү үткәс, өйлә намаҙына туҡталдыҡ. Аҙан әйтә башлаған мәлдә, күк йөҙөндә, бик бейектә бөркөт күренде. Һөйәнтөҙ фажиғәһе ҡорбандарының ерләнгән урыны ҡай тирәлә самалана, шул тапҡырҙа өйөрөлөп оса ине ул бөркөт. Был ҡәберҙә 1736 йылда меңдән ашыу үлтерелгән башҡорт ерләнгән. (Ололар һөйләй ине элек - ерләнгәнгә тиклем, шәһиттәрҙең кәүҙәләре ай ярым ер өҫтәндә ятҡан. Уларға хатта кейек-ҡош теймәгән). Был урынға беҙҙе минең дүрт туған ике ағайым алып килде. 


Беҙҙең менән булған археологтар ҡәберлектең 273 йыл эсендә ергә һеңешеп бөткән таш ҡоймаларын таптылар һәм уларҙың сиктәрен билдәләнеләр. 

Ҡурайсылар көй һуҙғас, мин, тулышҡан күңелде тыя алмай, ситкәрәк, урман яғына китеп торҙом. Әлхәмдүлилләһи, бала саҡтан йөрөткән хыялым тормошҡа ашты - ҡырҡ ете йәшемдә булһа ла, мин, ниһайәт, Һөйәнтөҙгә килә алдым. Ҡәберлек янына кире әйләнеп килгәс, бер нисә егет йүгереп килеп, бик ныҡ тулҡынланыу менән миңә ошоларҙы еткерҙе:

"Айҙар ағай, ышанаһыңмы, унда, ер аҫтында, төрлө ауаздар ишетелде. Ҡурай уйнай башлағас килә башланы был тауыштар. Ҡатын-ҡыҙҙар йырлауы, балаларҙың шат көлөүе ине унда..."​
                                                                                                Айҙар Ғәййәр.

Әҙәмдәрҙең гонаһынан оялыпмы

                                                                                                               Айҙар Ғәййәр

понедельник, 31 декабря 2018 г.

Юныс Эмрэ



Баҡыйлыҡҡа күскән әҙәмдәрҙең тәне
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.
Өҫтәрендә күпереп үҫкән йәшел үлән
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.

Өҫтәрендә теҙелеп киткән кипаристар
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.
Фанилыҡта улар һалып киткән эҙҙәр
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.

Бәпәйҙәрҙең, егеттәрҙең үле тәне
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.
Ҡарынына, үҙ ҡуйынына алған ер ҙә
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.

Һыҙылып киткән ҡаштар һәм керпектәр
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.
Баш һөйәге уртаһында күҙ соҡоро
Өнһөҙ-телһеҙ һәм серҙәре үҙе менән.

Күр һәм аңла ҡотолғоһоҙ тәҡдиреңде,
Төшөн, зинһар, Юныс биргән нәсихәтте:
Туғанҡайым, улар һиңә һабаҡ бирә
Өнһөҙ килеш, ә серҙәре үҙе менән.







Иләҫ-миләҫ күңел биргән Раббым -
Йә кинәнеп йырлай, йә әсенеп һыҡтай,
Йә ул ҡышҡы селлә кеүек йәнде өтә,
Йә яңынан яҡтыра ул яҙҙар ише,
Йә битараф, моңһоҙ һәм өнһөҙ.
Йә сирлегә телдәренән шифа тама,
Йә күктәргә аша, йә упҡынға оса,
Йә баҫалҡы тамсы, йә ул шаулы диңгеҙ,
Йә әхлаҡтан йыраҡ шыр наҙан.
Йә ул Лоҡман йәки Гален ише даһи,
Йәки харабаға боҫҡан өкө ише,
Йәки рухы бөйөк Бәлкис ул,
 Йә Ябраил – хаҡ юламсы дуҫы,
Йә, аҙашып, ғәжәп итә мине.














понедельник, 24 декабря 2018 г.

«Мәснәүи» баҡсаһынан. Инсан исемле Сер





Мәүләнә Йәләлетдин Руми Раббыһына зарығып һәм һөйөп уҡталған ғүмерен өс һүҙ менән тасуирлай:

«Мин сей инем, өлгөрҙөм, яндым!..

Аллаһу Тәғәләгә рухи тартылыу булмаған осорон ул «мин сей инем» тип, Раббыһына мөхәббәт уяна башлаған осорон «мин өлгөрҙөм» тип атай, ә алдында китап биттәре ише ғаләм серҙәре асыла башлаған осорон «мин яндым» тип нарыҡлай.

Был бөйөк тәҡүә әүлиә үҙ артынан барыусыларҙы, «Үлем килгәнгә ҡәҙәр үлегеҙ!..» кәлимәһенең серен асып, үлемдән ҡурҡмаҫҡа өйрәтә, йәғни әхүәле рухиәңдең ер ләззәттәрен, рәхәтлектәрен көҫәүен һүндереп, ҡотолғоһоҙ үлем ҡурҡыуынан ҡотолоу мөмкинлеген аңлата. Бына ни өсөн ул үҙенең киләсәктәге үлем көнөн «Көтөп алынған ҡауышыу көнө» тип исемләй. Йөрәген ялмап алған Хаҡ Тәғәләбеҙ менән осрашыуҙы танһыҡлауҙан ялҡынлы бәйеттәр тыуа:

 «Ҡәберемде ас һәм күр: кәфенем йөрәгемде ялмаған һөйөүҙән ялҡынлана
*
«Ҡәберемә алып киткәндә, был донъя менән айырылышыуҙан ғазаплана һәм бошона, тип уйлама

«Мин үлгәстен, күҙ-йәш түкмә! «Аһ, ҡайһылай йәл, ҡайһылай ҡыҙғаныстип һамаҡлай күрмә. Тормош көткәндә, нәфсемә эйәреп, шайтан ҡапҡанына эләкһәм, был, ысынлап та, ҡайғы булыр ине.»

«Йәнем, ҡанат киреп, Раббыһына уҡталғанда, «Аһ-аһ, ул беҙҙе ташлап китте!» тип һыҡтама. Бел: был хушлашыу мәле түгел, был – Раббым менән ҡауышыу мәле

«Мине ерләгәндә, ҡайғыға батып, «Хуш, хуш тип әйтмә. Ҡәбер – артында беҙҙе Йәннәт баҡсалары көтөп торған нескә генә ҡорған!»

«Ҡояш батышын күрһәң, тимәк һин ҡояш сығышын да күргәнһең. Улайһа, уйлап ҡара: батышы һәм сығышы араһында ҡояш тоноҡланамы әллә

«Батышын юҡҡа сығыу, тип иҫәпләүең ихтимал, әммә киреһенсә: батышы – яңы тормош башы

«Тәү ҡарамаҡҡа ҡәбер – ер ҡуйынындағы соҡор, төрмә, зиндан ғына. Асылда иһә, Раббыһына бөтә күңеле менән ынтылғандар өсөн, ҡәбер – донъя ығы-зығыһынан ҡотолоп, тыныслыҡ табыу урыны

«Ергә ташланған орлоҡ, шытып сығып, баш ҡалҡытмаймы ни? Улайһа, ер ҡуйынына тапшырылған кешенең йәнә унан баш ҡалҡытып сығыуына ни өсөн шигең бар

«Һыулы ҡоҙоҡҡа төшөрөлгән күнәктең буш сыҡҡанын күргәнең бармы ни? Ҡоҙоҡҡа эләгеүе Йософҡа зыян һалдымы, ул зарланып һыҡтарға тейеш инеме

«Мин, тәнемдең әсире булған саҡта, үле һәм бәхетһеҙ инем. Илаһи мөхәббәтте тойғас, мин мәңгелек бәхеткә эйә булдым…»



суббота, 22 декабря 2018 г.

Йөрәктең дә теле бар





Мин – һинең йөрәк. Минең тарихым һин донъяға килерҙән байтаҡ алда, һин 22 көнлөк кескәй генә яралғы булған сағыңда башланды - мин минутына 60 тапҡыр йышлыҡ менән тибергә керештем: «Туҡ, туҡ, туҡ…». Ә инде 26 көн тигәндә, остоҡ ҡына 3 миллиметрлы тәнең буйлап ҡаныңды йөрөтә инем инде.

Әсәйең эсендәге балаятҡыға яңы ғына йәбешкән кескәй генә шарҙа минең нисек пәйҙә булыуым тураһында уйланғаның булманымы? Үҫеү һәм тамырҙар буйлап ҡанды ҡыуыу өсөн ҡайҙан энергия алған тип уйлайһың? Ә минутына даимән 60 тапҡыр йышлыҡ менән нисек тибә алам? Электр импульсын алған батарейкам ни хәл «ултырмай,» эшлектән сыҡмай?..

Ваҡыт алға саба, мин үҫәм һәм үҙгәрәм. Эргәмдәге башҡа ағзаларың да үҫә һәм үҙгәрә. Мине яралтҡан Хаҡ Тәғәләм мине барса башҡа эске ағзалар менән тоташтырҙы: үпкә, бауыр..., бөтә тән менән. Ул мине, төрлө физик тәьҫирҙән имен итеү өсөн, күкрәк ситлеге эсенә урынлаштырҙы, мин бында үҙемде, боронғо тимер һуғыш кейемендәге һымаҡ, ифрат та яҡшы тоям.
                               
                 Тылсымлы насос

Уйлап ҡара әле, әгәр мин күкрәк ситлеге эсендә түгел, ә ҡорһаҡта, мәҫәлән, ашҡаҙан урынында урынлашһам, ни булыр ине? Ҡорһағыңа нимәлер килеп бәрелһә, зыян күрер, хатта ки тибеүҙән туҡтар инем, һөҙөмтәлә һинең дә ғүмерең өҙөлөр ине. Бөтә барлыҡты иң гүзәл сүрәттә Ижад итеүсе һәм ҡарашы менән Ҡурсалап тороусы Раббым, мине бар ҡылып, тәнеңдең иң хәүефһеҙ урынына урынлаштырған.

Минең дәүмәлемде белгең киләме? Уң усыңды йомоп, йоҙроғоңдо күкрәгеңдең һул яғына терә әле. Аҙаҡ йәнә усыңды ас, йәнә йом, шулай дауам ит – тап йоҙроғоң дәүмәлендәге йөрәгең шул рәүешле тибә һәм шул рәүешле ҡан әйләнешен тәьмин итә.

Һин мине насос рәүешендә күҙ алдына килтерә алаһың. Әммә көсөм һәм һәләттәрем буйынса миңә тиңдәр юҡ, сөнки мине һәр нәмәне иң камил рәүештә бар ҡылыусы Аллаһу Тәғәлә яралтҡан.

Мин тәнеңдең йөҙҙәрсә триллион күҙәнәген, һис арымай-талмайынса, даимән таҙа ҡан менән тәьмин итеп торам.

                  Йортоғоҙға килтереп бирәләр

Хәбәремде тыңла әле. Ғәләмәт ҙур ҡаланы – йөҙҙәрсә триллион йорттан торған мегаполисты күҙ алдына килтер. Бөтә йорттарға һыу тик бер насос ярҙамында ғына оҙатыла икән, ти... Һыу бөтә йорттарға ла барып етә һәм мотлаҡан һәр йорттоң ихтыяжына ҡарап бирелә. Аҙаҡ файҙаланылған һыу йәнә шул насосҡа эләгә, таҙартыла, шунан ҡабаттан йорттарға оҙатыла. Насос бер үк эште тәүлек эсендә 100 000 самаһы тапҡыр башҡара. Тиҫтәләрсә йыл буйы өҙлөкһөҙ эшләрҙәй шундай насосты кешеләр уйлап таба аламы? Барса ғалимдар һәм конструкторҙар, бергә йыйылып баш ватһалар ҙа, ундай насосты уйлап таба алмаясаҡтар.

Ауырлығым 250-300 грамм ғына тартһа ла, үҙемә йөкмәтелгән эште өҙлөкһөҙ, туҡтауһыҙ атҡарам. Ватылмайым да! Ғүмерең буйы организмыңдағы йөҙҙәрсә триллион күҙәнәкте артерия ҡаны менән тәьмин итәм, аҙаҡ вена ҡанын һурып алам һәм, углекислый газдан таҙартып, кислород менән байытыу өсөн, үпкәләр аша үткәрәм.

                     Иҫәпләп ҡарағыҙ

Һин йоҡлағанда, йөрөгәндә, дәрестә ултырғанда минең аша нисә литр ҡан үтеүен иҫәпләп ҡараманыңмы? Әйтеп ҡара әле: көнөнә минең аша нисә литр ҡан үтә? Һинеңсә нисек, 10, 20, 30 литрмы, бәлки, 100 литрҙыр? Дөрөҫ түгел. Һин тын ғына торғанда ла, мин минут эсендә 6 литр ҡанды үҙем аша үткәрәм, ә сәғәт эсендә - 360 самаһы, тәүлек эсендә иһә - 8 000 литрҙан ашыу. Әгәр физик хеҙмәт менән шөғөлләнһәң, унан да күберәк. Күләме 200 литр булған мискәне күҙ алдына килтер әле. Мин тәүлек эсендә шундай 40 мискә ҡанды үҙем аша үткәрәм. Ә хәҙер шул һанды йыл эсендәге көндәр һанына ҡабатла һәм минең йыл эсендә атҡарған эшемде баһала.

Әйҙә, бергәләп тәжрибә үткәреп ҡарайыҡ. Йоҙроғоңдо ныҡ итеп йомарла һәм кире яҙ. Шул ғәмәлде рәттән 70 тапҡыр ҡыла алаһыңмы? Булдыра алаһың, шулай бит. Ә мин бер сәғәт эсендә атҡарған эште - йоҙроғоңдо 4 200 тапҡыр өҙлөкһөҙ йома һәм яҙа алаһыңмы? Бәлки, булдыра ла алырһың… Ә 100 800 тапҡыр? Быныһын булдыра алыуың икеле - ҡулың таласаҡ һәм һине тыңламай башлаясаҡ. Ә бит мин ул эште һин әсәң ҡарынында булған саҡтан бирле һис туҡтамай атҡарам. Әгәр, усыңа һалып, мине өҙлөкһөҙ йомоп һәм яҙып тороуҙы үҙеңә ҡушһалар? Әлбиттә, һин был осраҡта оҙаҡ йәшәй алмаҫ инең…